સમાચાર

રેશનકાર્ડ, જાહેર વિતરણ વ્‍યવસ્‍થા અને રાષ્ટ્રીય અન્‍ન સલામતી કાયદો

રેશનકાર્ડ, જાહેર વિતરણ વ્‍યવસ્‍થા અને રાષ્ટ્રીય અન્‍ન સલામતી કાયદો

રેશનકાર્ડને કેટલાક ગામોમાં કૂપન તો કેટલાક ગામોમાં પરમિટ નામથી ઓળખવામાં આવે છે. લગભગભાગ્‍યે જ કોઈ વ્‍યક્‍તિત કે પરિવાર એવો હશે કે જેમની પાસે પોતાનું રેશનકાર્ડ નહીં હોય. ઘણા એવા પરિવારો પણ હશે કે જેમની પાસે રેશનકાર્ડ હોવા છતા કોઈ અરજી સાથે જોડાણ તરીકે જોડવા પૂરતો જ ઉપયોગ કરતાં હશે. કયારેય રેશનકાર્ડનો ઉપયોગ કરીને અનાજ-કેરોસીન લીધું જ નહીં હોય. આ લેખમાં આપણે રેશનકાર્ડના પ્રકારો, એમાં મળતા અનાજના જથ્‍થા વિષે, વિતરણ વ્‍યવસ્‍થા અને તેની સાથે સંકળાયેલા મુખ્‍ય કાયદાઓ અને પરીપત્રોથી થયેલ કેટલીક નવી સૂચનાઓ વિષે એકદમ સરળ શબ્‍દોમાં જાણીશું.

રેશનકાર્ડના પ્રકારોઃ-

ઢ બ.ીઢક્ષ્, બ.ીઢ×, ખ.ી અને બબથ આ 4 પ્રકારના રેશનકાર્ડ હોય છે.

ઢ જમીન વિહોણા ખેત મજૂરો, સીમાંત ખેડૂતો, ગ્રામ્‍ય કારીગરો જેવા કે કુંભાર, લુહાર, સુથાર, ચામડું પકાવનાર… તથા રોજે રોજનું કમાનારા કુલી, રિક્ષાચાલક, હાથલારી ચલાવનારા, મદારીઓ, કાગળ વિણનારા વગેરે.. કેટેગરીના ગ્રામ્‍ય કે શહેરી વિસ્‍તારના લોકોને તેમજ 60 વર્ષ ઉપરની એવી વ્‍યક્‍તિતઓ કે જેમને જીવન નિર્વાહ ચલાવવાનો કોઈ આધાર ન હોય તથા વિધવા બહેનો, અશક્‍તત વ્‍યક્‍તિઓ, અસહ્ય બીમાર વ્‍યક્‍તિઓ, જયઅ ઉઃ(ય્‍ત્‍ય્‍-ભ્‍ વ્‍યક્‍તિતઓ વગેરે… ને બબથ (અંત્‍યોદય અન્ન યોજના) કાર્ડ આપવામાં આવે છે. તમામ પ્રકારોમાં સૌથી વધુ અને સસ્‍તો અનાજનો જથ્‍થો આ કેટેગરીમાં         મળેછે.

ઢ અત્‍યંત ગરીબ લોકો કે જેમની સરેરાશ માથાદીઠ માસિક આવક ગ્રામ્‍ય વિસ્‍તારમાં 3ર4 રૂા.થી ઓછી હોય અને શહેરી વિસ્‍તારમાં પ01 રૂા.થી ઓછી હોય તથા અરજદાર ખેતમજૂર હોય, એક એકરથી ઓછી જમીન ધરાવતો હોય ખ.ી યાદીમાં 0 થી 16 ગુણાંક ધરાવતા લાભાર્થીઓ હોય તથા કોઈ આવાસ યોજના હેઠળ લાભ લીધો હોય તેમને ખ.ી (બિલો પોવર્ટી લાઇન) કાર્ડ આપવામાં આવે છે.

ઢ આ સિવાય સામાન્‍ય સંજોગોમાં બ.ીઢક્ષ્ અને બ.ીઢક્ષ્ (અબોવ પોવર્ટી લાઇન) કાર્ડ આપવામાં આવે છે.

રેશનકાર્ડમાં મળતો જથ્‍થોઃ-

ઢ વર્ષ ર013માં પસાર કરેલ રાષ્ટ્રીય અન્ન સલામતી કાયદો કે જેની અમલવારી એપ્રિલ ર016થી કરવામાં આવે છે. આ કાયદા મુજબ તમામ ખ.ી કાર્ડ ધારકોને અગ્રતા ધરાવતા કુટુંબોમા સમાવવામાં આવેલ છે. આ કાયદા અનુસંધાને નીચે મુજબ અનાજ વિતરણ કરવામાં આવે છે.

7 અંત્‍યોદય રેશનકાર્ડ ધારકોને આ યોજના હેઠળ માસિક ધોરણે કાર્ડ દીઠ ઘઉનો મહત્તમ જથ્‍થો રપ કિ.ગ્રા. પ્રતિ કિલો રૂ.ર ના ભાવે તથા ચોખાનો મહત્તમ જથ્‍થો 10 કિ.ગ્રા. પ્રતિ કિલો રૂ.3 ના ભાવે આપવામાં આવે છે.

ઢ જે કુટુંબોની માસિક સરેરાશ માથાદીઠ આવક ગ્રામ્‍ય વિસ્‍તાર માટે રૂ.3ર4 અને શહેરી વિસ્‍તાર માટે રૂ.પ01 હોય તેમને અગ્રતા ધરાવતા કુટુંબોમા સમાવેશ કરીને વ્‍યક્‍તિત દીઠ ઘઉનો મહત્તમ જથ્‍થો3.પ00 કિ.ગ્રા. પ્રતિ કિલો રૂ.ર ના ભાવે તથા ચોખાનો મહત્તમ જથ્‍થો 1.પ00 કિ.ગ્રા. પ્રતિ કિલો રૂ.3 ના ભાવે આપવામાં આવે છે.

ઢ આ ઉપરાંત રિફાઈન્‍ડ આયોડાઈઝ મીઠું પ્રતિ કિલો રૂ.1 ના ભાવે તથા ખાંડ પ્રતિ કિલો રૂ.1પ ના ભાવે અંત્‍યોદય કાર્ડમાં અને રૂ.રર ના ભાવે ખ.ી કાર્ડમાં તથા રિફાઈન્‍ડ કપાસિયા તેલ પ્રતિ કિલો રૂ.પ0 ના ભાવે તહેવારના દિવસોમાં આપવામાં આવે છે.

રેશનકાર્ડમાં જરૂરી ફેરફારો કરવા માટે શું કરવું ? :-

ઢ નવું બારકોડ રેશનકાર્ડ મેળવવા માટે ફોર્મ નંબર ર ભરવાનું હોય છે. નામ ઉમેરવા માટે ફોર્મ નંબર 3 ભરવાનું હોય છે. નામકમી કરવા માટે ફોર્મ નંબર-4 ભરવાનું થાય છે. બારકોડેડ રેશનકાર્ડના વિભાજન માટે ફોર્મ નંબર-પ ભરવાનું હોય છે. નામ કે અટકમાં સુધારો કરવા માટે ફોર્મ નંબર-6(અ) ભરી શકાય. અન્‍ય જિલ્લા તાલુકામાં રશનકાર્ડ ટ્રાન્‍સફર કરવા માટે ફોર્મ નંબર-6(બ) તેમજ રાજય બહાર કાર્ડ ફેરવવા માટે ફોર્મ નંબર-8 તથા ડુપ્‍લિકેટ રેશનકાર્ડ       મેળવવા માટે ફોર્મ નંબર 9 ભરવાનું           રહે છે.

ઢ જો વડીલ વયના કોઈ વ્‍યક્‍તિતના ફિંગરની છાપ, સિસ્‍ટમમાં આવતી ન હોય તો આવા કિસ્‍સામાં તેમણે ફોર્મ નંબર 7 -પાલક ગાર્ડિયન ભરવાનું થાય છે. આવા મોટી વયના વ્‍યક્‍તિતને બદલે તેઓ જણાવે તેના ફિંગરથી અનાજઆપવામાં આવતું હોય છે.

ઢ ઉક્‍તત તમામ પ્રકારની કામગીરીઓ કરાવવા માટે મામલતદાર કચેરીના બતઅત કેન્‍દ્રમાંથી વિનામુલ્‍યે ફોર્મ મળે છે. સાથે જરૂરી ડોકયુમેંટસ જોડીને પુરવઠા શાખામાં આ ફોર્મ જમા કરાવવાનું હોય છે. ફોર્મ સાથે જોડવાના જરૂરી કાગળો અને ફોર્મની .મા ફાઇલ તથા અન્‍ય જરૂરી માહિતી ઝત્‍ત્‍ઉસ્‍ળળમ્‍ભ(ઢમ્‍:)ઈન્‍ગ્‍વ્‍બ્‍ચ્‍બ્‍ત્‍ઈન્‍:-ઈય્‍દ્યળ વેબસાઇટ પરથી મળી રહેશે.

ઢ ઉકત વેબસાઇટ પરથી તમારા રેશનકાર્ડ વિષે તથા તમારા વિસ્‍તારની રેશનકાર્ડ અને વ્‍યાજબી ભાવની દુકાનો સંદર્ભે સંપૂર્ણ માહિતી પણ મળી રહેશે. કોઈ બાબતે ફરિયાદ હોય તો પણ આ વેબસાઇટ મારફતે સીધી જ સરકારને ઓનલાઈન ફરિયાદ પણ કરી શકાય છે.

આવશ્‍યક ચીજ-વસ્‍તુ અધિનિયમ 19પપ ની મુખ્‍ય જોગવાઇઓ :-

ઢ લોકોના હિતમાં જીવનજરૂરિયાતની ચીજ-વસ્‍તુઓના ઉત્‍પાદન, પુરવઠા અને વહેંચણી ઉપર તેમજ તેના વેપાર અને વાણિજય ઉપર નિયંત્રણ મૂકવા માટે જોગવાઈ કરવા બાબતનો કેન્‍દ્ર સરકારે બહાર પાડેલો અધિનિયમ.

ઢ આ અધિનિયમ હેઠળ કુલ 6પ વસ્‍તુઓનો સમાવેશ થાય છે.

ઢ આ કાયદા હેઠળ ઉત્‍પાદન, પુરવઠા, વહેંચણી વગેરે ઉપર નિયંત્રણ મૂકવા હુકમો ભાર પાડવાની સત્તા કેન્‍દ્ર સરકારને છે. કેન્‍દ્ર રાજય સરકારને સત્તા આપી શકે છે.

ઢ આવશ્‍યક વસ્‍તુઓના વેપાર, સંગ્રહ, સ્‍ટોક જાળવણી, ભાવો અને તોલમાપસંબંધી જરૂરી આદેશો કરવાની સત્તા રાજય સરકારને છે.

ઢ આ કાયદા હેઠળ કબ્‍જે કરેલ ચીજ-વસ્‍તુઓ, વાહન કે પેકેજ વગેરે રાજયસાત કરવાની સત્તા કલેકટરને આપવામાં આવેલ છે. જેમાં અપીલ સત્તાધિકારી રાજય સરકાર છે.

ઢ જિલ્લા કક્ષાએ આવશ્‍યક ચીજવસ્‍તુઓના વિતરણ બાબતે પરવાના આપવા તથા આવશ્‍યક ચીજવસ્‍તુઓની અનધિકૃત હેરાફેરી ન થાય તેમજ બજારમાં ભાવ ને જથ્‍થો જળવાઈ રહે તે માટે તપાસણીની કાર્યવાહી કરવાની સત્તા જિલ્લા પુરવઠા અધિકારીને છે.

ઢ આ અધિનિયમ હેઠળ બહાર પાડેલ હુકમનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ ફોજદારી કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે. જેમાં ઓછામાં ઓછા 3 માસ અને વધુમાં વધુ 7 વર્ષ સુધી કેદની સજા અને દંડ પણ થઈ શકે છે.

ઢ વાજબી ભાવનીદુકાનોના વિસ્‍તાર દીઠ તકેદારી સમિતિની રચના કરવામાં આવેલ હોય છે. ગ્રામ પંચાયતના સરપંચ, તલાટી, ગ્રામ પંચાયતના મહિલા સભ્‍ય અને ગરીબી રેખા નીચેના કોઈપણ ર કાર્ડધારકો આ કમિટીના સભ્‍યો હોય છે. આ સભ્‍યો દુકાનના સ્‍ટોક રજીસ્‍ટર અને વેંચાણ રજીસ્‍ટરની નિયમિત ચકાસણી કરી   શકે છે.

જિલ્લા પુરવઠા કચેરી તથા તાલુકા પુરવઠા શાખાની   ભૂમિકા :-

ઢ  દરેક જીલ્લામાં કલેકટર કચેરીમાં જિલ્લા પુરવઠા શાખા કાર્યરત હોય છે. જેના વડા જિલ્લા પુરવઠા અધિકારી જે નાયબ કલેકટર રેંકના હોય છે. આ સિવાયતેમના સ્‍ટાફમાં પુરવઠા ઈન્‍સ્‍પેકટરો, નાયબ મામલતદારો, કલાર્ક અને ઓપરેટરોનો સમાવેશ થાય છે.

ઢ તાલુકા લેવલે મામલતદાર કચેરીમાં મામલતદારની નીચે નાયબ મામલતદાર (પુરવઠા), કલાર્ક અને ઓપરેટરોનો સમાવેશ     થાય છે.

ઢ તાલુકાના દરેક ગામોમાં એક વ્‍યાજબી ભાવની દુકાન (ા.ક) આવેલી હોય છે. આ દુકાનોનું સંચાલન કોને આપવું એના     માટે જિલ્લા પુરવઠા અધિકારીનો નિર્ણય આખરી હોય છે.

ઢ મામલતદાર કચેરીની ટિમ તેમજ જિલ્લા પુરવઠા અધિકારીની કચેરીના ઈન્‍સ્‍પેકટરોએ સમયાંતરે આ દુકાનોની સામાન્‍ય તપાસણીઓ કરવાની હોય છે. કયારેક ગંભીર ફરિયાદો મળે ત્‍યારે આવી દુકાનની સંપૂર્ણ સઘન તપાસણીઓ કરવાની થાય છે. જેમાં દુકાન સાથે  સંકળાયેલા તમામ રેશનકાર્ડની ચકાસણીઓ કરવાની હોવાથી 3-4 દિવસ સુધી તપાસની ચાલતી હોય છે.

ઢ દુકાનોને મામલતદાર કચેરી દ્વારા ફાળવેલા અનાજ સરકારી ગોડાઉનમાથી મેળવી લેવાનું હોય છે. આ રીતે આપવામાં આવેલ અનાજનો જથ્‍થો નિયમાનુસાર કિમ્‍મત વસૂલીને ગામલોકોને વેંચવાનું હોય છે. તપાસણી દરમિયાન જો ફાળવેલા અને વેંચેલા જથ્‍થા વચ્‍ચે ખાસ્‍સો તફાવત જોવા મળે તો કેટલીક વખત કાળા બજાર નિવારક ધારા અંતર્ગત અટકાયતના પગલાં સહિત જથ્‍થો અથવા દુકાન કભબી કરવામાં આવે છે.

ઢસમયસર જથ્‍થો ઉપલબ્‍ધ કરાવવો અને ચોખ્‍ખું અને ખાવાલાયક અનાજ દરેકને મળે તે જોવાની જવાબદારી તંત્રની હોય છે.

ઢ રાષ્ટ્રીય અન્ન સલામતી ધારો-દાકબ શું છે અને તેના આધારે કોને અનાજ મળે અને કોને ન મળે એ બાબતે આપણે આગામી રવિવાર તા.09-08-ર0ર0ના લેખમાં વિગતે જાણીશું. (ક્રમશઃ)

error: Content is protected !!